دلار آزاد با عبور از مرز ۲۵۰ هزار تومان، رکورد تازه‌ای در بازار ارز ثبت کرده است؛ جهشی که هم‌زمان با کاهش شدید ارزش ریال، بار دیگر نگرانی‌ها درباره آینده پول ملی و مسیر قیمت ارز را افزایش داده است.
بر اساس اطلاعات مطرح‌شده، از اوایل دی‌ماه تاکنون ریال حدود ۸۰ درصد از ارزش خود را از دست داده است؛ اتفاقی که نشان می‌دهد اقتصاد ایران با یکی از جدی‌ترین دوره‌های تضعیف ارزش پول ملی مواجه شده است.
چرا دلار به بالای ۲۵۰ هزار تومان رسید؟
ریشه شرایط فعلی را باید در ترکیبی از مشکلات ساختاری اقتصاد و شوک‌های بیرونی جست‌وجو کرد. تورم بالا، که گزارش‌ها میزان آن را بین ۶۹ تا نزدیک ۹۰ درصد اعلام می‌کنند، در کنار رشد بی‌وقفه نقدینگی، ارزش پول ملی را به‌طور مستمر کاهش داده است.
زمانی که حجم پول در اقتصاد با سرعتی بیشتر از تولید واقعی رشد می‌کند، نتیجه طبیعی آن افزایش فشار تورمی و کاهش قدرت خرید پول ملی است؛ وضعیتی که نمود آن اکنون در بازار ارز دیده می‌شود.
محدودیت‌های ارزی و تحریم‌ها نیز عامل مهم دیگری در تشدید این وضعیت هستند. کاهش صادرات نفت، محدودیت‌های دریایی و هوایی و اختلال در نقل‌وانتقالات بانکی، دسترسی اقتصاد کشور به منابع ارزی را دشوارتر کرده است.
در چنین فضایی، هر خبر درباره افزایش تنش نظامی یا بن‌بست در مذاکرات می‌تواند به سرعت تقاضای احتیاطی و سفته‌بازی را بالا ببرد و بازار ارز را بی‌ثبات‌تر کند. از سوی دیگر، شکاف میان نرخ رسمی و نرخ بازار آزاد نیز انگیزه ورود تقاضا به بازار غیررسمی را افزایش داده است.
کسری بودجه دولت و تأمین بخشی از هزینه‌ها از مسیر افزایش پایه پولی، عامل دیگری است که به تشدید فشارهای تورمی و ارزی کمک می‌کند. کارشناسان اقتصادی معتقدند بخشی از جهش‌های اخیر دیگر ارتباط مستقیمی با عرضه و تقاضای واقعی تجاری ندارد و بیشتر تحت تأثیر انتظارات و عمق کم بازار شکل گرفته است.
۳ سناریو برای قیمت دلار تا پایان اسفند ۱۴۰۵
پیش‌بینی قیمت دلار در اسفند ۱۴۰۵ بیش از هر چیز به تحولات سیاسی و شرایط بیرونی کشور وابسته است. بر اساس سناریوهای مطرح‌شده، بازار ارز می‌تواند سه مسیر متفاوت را تجربه کند.
سناریوی اول؛ عبور دلار از ۳۰۰ هزار تومان
اگر شعله درگیری‌ها و تنش‌های نظامی میان ایران و آمریکا افزایش یابد، عبور نرخ دلار از مرز ۳۰۰ هزار تومان تا پایان سال دور از ذهن نخواهد بود. در این وضعیت، افزایش تقاضای احتیاطی و تشدید انتظارات منفی می‌تواند فشار بیشتری بر بازار ارز وارد کند.
سناریوی دوم؛ ادامه وضعیت فعلی
در صورت تداوم شرایط کنونی و نبود تغییر معنادار در متغیرهای سیاسی و اقتصادی، بیشتر تحلیل‌ها محدوده ۲۵۰ تا ۲۷۰ هزار تومان را برای نرخ دلار در پایان اسفند ۱۴۰۵ محتمل می‌دانند.
سناریوی سوم؛ کاهش تنش و شکل‌گیری توافق پایدار
در صورتی که تنش‌ها به‌طور معناداری کاهش پیدا کند و توافقی پایدار شکل بگیرد، امکان عقب‌نشینی دلار به محدوده ۱۷۰ تا ۲۱۰ هزار تومان وجود خواهد داشت. این سناریو به ایجاد چشم‌انداز مثبت در روابط خارجی و کاهش تقاضای احتیاطی در بازار وابسته است.
پیش‌بینی‌های قدیمی چه می‌گفتند؟
نکته قابل توجه این است که پیش‌بینی‌های قدیمی‌تر مرکز پژوهش‌های مجلس و سازمان برنامه و بودجه نیز که بر اساس دو سناریوی توافق و عدم توافق تدوین شده بودند، تقریباً شرایط فعلی و حتی در برخی موارد سطوحی پایین‌تر از وضعیت کنونی اقتصاد و نرخ دلار را پیش‌بینی کرده بودند.
این جدول‌های پیش‌بینی چند سال پیش منتشر شدند و در آن زمان بسیاری از افراد آن‌ها را دور از واقعیت می‌دانستند. با این حال، روند تحولات اقتصادی و ارزی نشان داد که برخی برآوردهای آن دوره چندان هم دور از ذهن نبوده‌اند.
به هر ترتیب، بسیاری از اقتصاددانان همچنان مسیر کلی بازار ارز را صعودی ارزیابی می‌کنند؛ مگر آنکه یک شوک مثبت و بزرگ سیاسی بتواند روند انتظارات و متغیرهای اثرگذار بر بازار را تغییر دهد.
منبع: تابناک
دیدگاه‌ها
ارسال نظر