در حالی که بحث افزایش قیمت بنزین و تعیین نرخ چهارم دوباره به یکی از نگرانیهای اصلی مردم تبدیل شده، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس تأکید میکند دولت فعلاً برنامهای برای افزایش قیمت سوخت ندارد و به جای سیاست قیمتی، به دنبال مدیریت مصرف و مقابله با قاچاق است؛ رویکردی که به گفته رضا سپهوند، اجرای نمونه آن در کرمان حدود یک میلیون لیتر از مصرف بنزین کاسته، هرچند تعیین نرخ جدید برای مصرف مازاد همچنان در حال بررسی است.
شایعات درباره افزایش قیمت بنزین، کاهش سهمیهها و اجرای «نرخ چهارم» در روزهای اخیر دوباره بالا گرفته است؛ از جمله ادعای عرضه بنزین ۸۷ هزار تومانی که واکنشهای زیادی به دنبال داشته است. با این حال، بررسی مواضع اخیر دولت نشان میدهد هنوز هیچ نرخ جدیدی بهصورت رسمی و نهایی تصویب نشده و سناریوهای مختلفی از تغییر سهمیه بنزین تا عرضه سوخت با نرخ غیریارانهای در حال بررسی است. دولت از یکسو بر حفظ سهمیه اول تأکید دارد و از سوی دیگر، اصلاح سهمیه دوم و تغییر شیوه تخصیص یارانه بنزین را در دستور بررسی قرار داده است.
پرونده بنزین وارد مرحله تازهای شده و دولت اعلام کرده طی ۱۰ تا ۱۵ روز آینده درباره آینده نظام عرضه سوخت تصمیمگیری خواهد کرد؛ تصمیمی که میتواند فراتر از افزایش یا کاهش یک نرخ، ساختار سهمیهبندی و نحوه توزیع بنزین را تغییر دهد. در حالی که سه سناریوی سهمیهبندی بر اساس تولید، خودرو و کد ملی روی میز دولت قرار دارد، اختلاف بر سر قیمت بنزین مازاد نیز بالا گرفته است؛ از یک سو، برخی مسئولان از هزینه تولید و واردات بالای بنزین و ضرورت اصلاح قیمت سخن میگویند و از سوی دیگر، نمایندگان مجلس نسبت به انتقال موج جدید گرانی از حملونقل و تولید به سفره خانوارها هشدار میدهند.
در حالی که دولت همچنان گزینههای مختلف برای مدیریت ناترازی بنزین و اصلاح شیوه سهمیهبندی را بررسی میکند، یک عضو کمیسیون انرژی مجلس صراحتاً با افزایش قیمت بنزین در شرایط فعلی مخالفت کرد. احمد مرادی با تأکید بر محدود بودن توان اقتصادی خانوارها، معتقد است پیش از هرگونه تغییر در قیمت یا سهمیه سوخت، دولت باید حملونقل عمومی را توسعه دهد، خودروهای پرمصرف و بیکیفیت را از چرخه خارج کند و زیرساختهای لازم برای کاهش مصرف را فراهم کند. او همچنین اجرای آزمایشی طرح بنزینی در کرمان را «بیتدبیری» دانست و گفت چنین مدلی حتی در قالب پایلوت نیز نمیتواند پاسخگوی نیاز کشور باشد.
در حالی که نگرانیها درباره ناترازی بنزین و گاز در ماههای پیشرو ادامه دارد، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس از منتفی بودن افزایش قیمت بنزین خبر داد و اعلام کرد دولت و مجلس فعلاً بهدنبال مدیریت مصرف از مسیرهای غیرقیمتی هستند. همزمان، برنامههایی برای مقابله با قاچاق سوخت، توسعه CNG و LPG و تغییر نحوه استفاده از کارتهای سوخت آزاد جایگاهداران در دست اجراست؛ طرحی که قرار است ابتدا بهصورت آزمایشی در کرمان اجرا شود.
در حالی که بحث افزایش قیمت بنزین بار دیگر مطرح شده، یک نماینده مجلس با تأکید بر اینکه ناترازی سوخت واقعیتی انکارناپذیر است، نسبت به اجرای هرگونه سیاست قیمتی در شرایط فعلی هشدار داد و گفت افزایش نرخ بنزین در شرایط جنگ، تورم و فشار اقتصادی میتواند بهجای حل ریشهای مشکل، موج تازهای از تورم و فشار معیشتی ایجاد کند؛ به گفته او، دولت باید پیش از دست بردن در قیمت، سراغ قاچاق سوخت، خودروهای پرمصرف، ناوگان فرسوده و ضعف حملونقل عمومی برود.
بنزین در شرایطی توانسته است روند تأمین و توزیع خود را در روزهای جنگ، بمباران و اوج سفرهای تابستانی بدون توقف ادامه دهد که شکاف میان تولید و مصرف روزانه آن به شکل نگرانکنندهای در حال افزایش است؛ متوسط مصرف بنزین به ۱۳۵ میلیون لیتر در روز رسیده، در حالی که تولید پالایشگاهی بین ۱۰۰ تا ۱۱۰ میلیون لیتر و تولید از مسیرهایی مانند بلندینگ و ریفورمیت حدود ۱۰ میلیون لیتر است. در چنین شرایطی، هرچند تاکنون حتی یک پمپبنزین نیز با وقفه در سوخترسانی مواجه نشده، اما ادامه این وضعیت نیازمند تصمیمی واحد و ملی است؛ چراکه همزمانی طرحهای مختلف برای انتقال سهمیه به کارت بانکی و بازتوزیع بنزین به هر کد ملی، در کنار محدودیتهای امنیت سایبری سامانه هوشمند سوخت، میتواند اصلاح نظام سهمیه و قیمتگذاری بنزین را با چالش مواجه کند.
بنزین در ایران سالهاست از یک کالای مصرفی فراتر رفته و به یکی از پیچیدهترین پروندههای اقتصاد کشور تبدیل شده است. شکاف چشمگیر میان قیمت داخلی و نرخهای رایج در کشورهای همسایه، علاوه بر تحمیل یارانه پنهان سنگین به دولت، انگیزه قاچاق سوخت را افزایش داده و اصلاح نظام قیمتگذاری را دوباره به کانون بحثهای اقتصادی بازگردانده است؛ موضوعی که به اعتقاد کارشناسان، بدون اصلاحات تدریجی و سیاستهای حمایتی، میتواند تبعات گسترده اقتصادی و اجتماعی به همراه داشته باشد.
طرح انتقال سهمیه بنزین از کارت سوخت به کارت بانکی وارد مرحله اجرایی شده و مسئولان میگویند هدف از اجرای آن، شفافسازی الگوی مصرف سوخت و مدیریت ناترازی بدون افزایش فشار بر مردم است. مجری این طرح از اجرای تدریجی آن برای جلوگیری از شوک به مردم خبر داد و اعلام کرد در صورت فراهم بودن شرایط، اجرای سراسری برای خودروهای بنزینی تا اواسط یا اواخر پاییز امسال محقق خواهد شد.
طرح انتقال یارانه سوخت به کارت بانکی وارد مرحله اجرا شد؛ طرحی که به گفته معاون سیاستگذاری اقتصادی وزارت امور اقتصادی و دارایی، با هدف شناسایی دقیق استفادهکنندگان واقعی یارانه سوخت، جلوگیری از قاچاق و نشت مصرف و افزایش شفافیت در تخصیص یارانهها طراحی شده است. بر اساس اعلام دولت، این طرح هیچ تغییری در قیمت یا سهمیه بنزین ایجاد نمیکند و تنها شیوه محاسبه و تخصیص یارانه سوخت را تغییر خواهد داد. اجرای آزمایشی این طرح نیز در تعدادی از جایگاههای سوخت تهران آغاز شده و بهتدریج در سراسر کشور توسعه خواهد یافت.
