حقوق کارگران در سه سال دو برابر شد؛ اعداد را ببینید

افزایش دستمزد کارگران در سه سال گذشته از نظر عددی قابل توجه بوده است؛ با این حال، مقایسه رشد حقوق با هزینه‌های واقعی زندگی نشان می‌دهد افزایش مزد لزوماً به معنای بیشتر شدن قدرت خرید خانوار نیست. پایه مزد ماهانه از حدود ۷.۱ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۰.۴ میلیون تومان در سال ۱۴۰۴ و ۱۶.۶ میلیون تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده؛ یعنی مزد اسمی در این فاصله بیش از دو برابر شده است.

همزمان، قیمت کالاهای اساسی، نرخ ارز و هزینه سایر اقلام سبد معیشت نیز افزایش یافته‌اند. به همین دلیل، خانوار کارگری برای حفظ سطح مصرف گذشته ناچار شده سهم بیشتری از درآمد خود را به خوراک اختصاص دهد و از هزینه‌هایی مانند پوشاک، تفریح، آموزش، درمان و حتی پس‌انداز کم کند. مسئله اصلی در این میان، نه رقم درج‌شده در فیش حقوقی، بلکه قدرت خرید واقعی آن است.

مزد کارگران در سه سال گذشته چقدر افزایش یافت؟

حداقل مزد روزانه در سال ۱۴۰۳ حدود ۲ میلیون و ۳۸۸ هزار ریال بود و پایه مزد ماهانه به حدود ۷۱.۷ میلیون ریال می‌رسید. این رقم در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۰۳.۹ میلیون ریال افزایش یافت و در سال ۱۴۰۵ پایه مزد ماهانه به حدود ۱۶۶.۳ میلیون ریال رسید.

این مقایسه به معنای آن نیست که دلار معیار مستقیم قدرت خرید خانوار است، اما نشان می‌دهد افزایش اسمی مزد همزمان با کاهش ارزش پول ملی رخ داده است. بنابراین، کارگری که در سال ۱۴۰۳ پایه مزد او حدود ۱۱۹ دلار ارزش داشت، در مقطع مشابه سال ۱۴۰۵ با وجود دریافت حقوق ریالی بیشتر، از نظر ارزش دلاری حدود ۷۱ دلار دریافت می‌کند.

قیمت کالاهای اساسی؛ فشار اصلی روی بخش خوراک

برای خانوار کارگری، آنچه بیش از نرخ دلار اهمیت دارد، قیمت کالاهایی است که باید هر روز یا هر ماه خریداری شوند. در این بررسی، چهار قلم برنج، گوشت، تخم‌مرغ و نان سنگک به‌عنوان نمونه‌هایی از کالاهای مهم سبد خوراکی در نظر گرفته شده‌اند. قیمت‌ها به دلیل تفاوت کیفیت، برند، شهر و محل عرضه تقریبی هستند.

داده‌های بازار نشان می‌دهد قیمت برنج ایرانی در هفته منتهی به سوم مهر بین ۳۶۰ تا ۵۶۰ هزار تومان قرار داشته است. شقه گوسفندی نیز در میادین حدود یک میلیون و ۵۳۰ هزار تومان گزارش شده، در حالی که قیمت برخی قطعات ممتاز گوسفندی در بازار خرده‌فروشی از ۲ میلیون تومان عبور کرده است.

در بازار تخم‌مرغ نیز فاصله قیمت‌ها قابل توجه است. در روزهای اخیر، شانه ۳۰ عددی معمولی حدود ۵۴۰ هزار تومان، نمونه درجه یک حدود ۶۰۱ هزار تومان و برخی محصولات بسته‌بندی‌شده حدود ۴۹۴ هزار تومان قیمت داشته‌اند. به همین دلیل، بازه ۵۰۰ تا ۶۵۰ هزار تومان برای خرید معمول خانوار، تصویر واقع‌بینانه‌تری از بازار فعلی ارائه می‌دهد.

در مورد نان نیز نرخ پایه سنگک در برخی نرخ‌نامه‌های رسمی پایین‌تر از قیمتی است که مصرف‌کننده در بازار پرداخت می‌کند. بنابراین، برای تحلیل هزینه واقعی خانوار باید میان نرخ رسمی نان یارانه‌ای و قیمت نان آزادپز یا نرخ‌های رایج بازار تفاوت قائل شد.

چرا افزایش حقوق روی سفره دیده نمی‌شود؟

برای سنجش قدرت خرید خانوار نمی‌توان صرفاً محاسبه کرد که یک کارگر با حقوق خود چند کیلو گوشت یا برنج می‌تواند بخرد؛ زیرا هیچ خانواده‌ای تمام درآمد خود را صرف یک کالا نمی‌کند. معیار مناسب‌تر این است که چه سهمی از درآمد ماهانه برای خرید یک سبد مشخص از کالاهای ضروری مصرف می‌شود.

اگر خانواده‌ای هر ماه بخشی از درآمد خود را به خرید برنج، گوشت، تخم‌مرغ و نان اختصاص دهد، افزایش قیمت این چهار قلم به این معناست که برای تهیه همان مقدار قبلی کالا باید پول بیشتری کنار بگذارد.

این ارقام نشان می‌دهد رشد حقوق با افزایش قیمت‌ها هم‌جهت نبوده است. به‌ویژه در سال ۱۴۰۵، قیمت برخی اقلام خوراکی با سرعتی بسیار بیشتر از رشد ۶۰ درصدی حداقل مزد افزایش یافته است. در نتیجه، حتی اگر درآمد اسمی کارگر بیشتر شده باشد، خانوار برای حفظ همان الگوی مصرف گذشته باید سهم بیشتری از درآمد خود را صرف خوراک کند.

کارشناس اقتصاد خانواده: افزایش حقوق باید از رشد هزینه‌های ضروری بیشتر باشد

بهروز مکاری، کارشناس اقتصاد خانواده، در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز درباره وضعیت قدرت خرید کارگران گفت: «برای ارزیابی وضعیت معیشتی نباید فقط به افزایش حقوق نگاه کرد؛ بلکه باید دید پس از پرداخت هزینه‌های ضروری، چه میزان درآمد برای سایر نیازهای خانواده باقی می‌ماند.»

او افزود: «وقتی قیمت مواد غذایی با سرعت زیادی افزایش پیدا می‌کند، خانوارهای کم‌درآمد معمولاً ابتدا هزینه‌های غیرضروری را حذف می‌کنند. پس از آن، کیفیت کالاهای مصرفی تغییر می‌کند و در مرحله بعد، اقلامی مانند گوشت قرمز، برخی محصولات لبنی یا میوه از سبد خرید خانوار کم می‌شوند.»

مکاری تأکید کرد این روند در بلندمدت می‌تواند به کاهش کیفیت تغذیه منجر شود؛ زیرا خانوار برای مدیریت بودجه ناچار می‌شود به سمت مواد غذایی ارزان‌تر برود. به گفته او، افزایش حقوق زمانی به بهبود رفاه منجر می‌شود که رشد درآمد از رشد هزینه‌های ضروری بیشتر باشد؛ در غیر این صورت، افزایش حقوق فقط افزایش عددی فیش حقوقی خواهد بود.

کالابرگ ۱.۲ تا ۱.۳ میلیون تومانی چقدر اثر دارد؟

در چنین شرایطی، افزایش اعتبار کالابرگ می‌تواند بخشی از فشار هزینه‌های خوراک را جبران کند. اگر اعتبار کالابرگ به ۱.۳ میلیون تومان برای هر نفر برسد، یک خانواده چهار نفره ماهانه ۵.۲ میلیون تومان اعتبار خواهد داشت. در صورت افزایش این رقم به ۱.۵ میلیون تومان، اعتبار ماهانه خانواده چهار نفره به ۶ میلیون تومان می‌رسد.

برای یک کارگر حداقل‌بگیر، اعتبار ۵.۲ میلیون تومانی خانوار چهار نفره معادل حدود ۳۱ درصد پایه مزد ۱۶.۶ میلیون تومانی است. البته این اعتبار نقدی نیست و فقط برای خرید اقلام مشخص اختصاص می‌یابد؛ بنابراین نمی‌تواند هزینه‌های مسکن، درمان، حمل‌ونقل یا آموزش را پوشش دهد.

از سوی دیگر، افزایش قیمت کالاهای مشمول کالابرگ می‌تواند اثر این حمایت را کاهش دهد. اگر اعتبار ثابت بماند اما قیمت مواد غذایی افزایش پیدا کند، خانوار با همان اعتبار مقدار کمتری کالا دریافت خواهد کرد.

کالابرگ جایگزین سیاست دستمزدی و کنترل تورم نیست

بهروز مکاری درباره افزایش اعتبار کالابرگ گفت: «کالابرگ می‌تواند در کوتاه‌مدت از شدت فشار بر سفره خانوارهای کم‌درآمد کم کند، اما نمی‌تواند جایگزین سیاست دستمزدی و کنترل تورم شود.»

او ادامه داد: «اگر پایه مزد افزایش پیدا کند اما قیمت گوشت، برنج، تخم‌مرغ و سایر کالاهای ضروری سریع‌تر رشد کنند، خانوار همچنان با کاهش قدرت خرید مواجه خواهد بود.»

به گفته این کارشناس، اثر واقعی کالابرگ باید با یک معیار مشخص سنجیده شود: این اعتبار در هر ماه چه مقدار از هزینه سبد غذایی خانوار را پوشش می‌دهد؟ اگر اعتبار ۱.۳ میلیون تومانی امروز بخش مشخصی از هزینه خوراک یک نفر را تأمین کند، اما قیمت کالاهای مشمول طی چند ماه به‌شدت افزایش یابد، همان اعتبار دیگر اثر قبلی را نخواهد داشت.

سفره کارگری زیر فشار سه‌گانه

بررسی سه سال گذشته نشان می‌دهد خانوار کارگری همزمان با سه فشار مواجه بوده است: افزایش هزینه کالاهای اساسی، کاهش ارزش پول ملی و رشد هزینه‌های مسکن و خدمات.

پایه مزد از ۷.۱ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ به ۱۶.۶ میلیون تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است، اما افزایش قیمت کالاهای ضروری باعث شده بخش بیشتری از درآمد خانوار صرف هزینه‌های روزمره شود. در این شرایط، کالابرگ ۱.۲ تا ۱.۳ میلیون تومانی می‌تواند بخشی از فشار غذایی را کاهش دهد؛ برای یک خانواده چهار نفره، این رقم به ۴.۸ تا ۵.۲ میلیون تومان در ماه می‌رسد.

با این حال، میزان اثرگذاری این حمایت به سرعت افزایش قیمت کالاهای مشمول و سهم واقعی آن از هزینه سبد غذایی خانوار بستگی دارد؛ موضوعی که بار دیگر نشان می‌دهد افزایش اسمی دستمزد، بدون مهار رشد هزینه‌های ضروری، الزاماً به بهبود معیشت کارگران منجر نمی‌شود.

منبع: تجارت نیوز