تلفن همراه برای بسیاری از خانوادهها دیگر فقط وسیلهای برای تماس نیست؛ خرید، انتقال وجه، پیگیری امور مدرسه، پرداخت قبض، ارتباطات کاری و خانوادگی و حتی نگهداری اسناد و عکسهای مهم زندگی، همگی با همین ابزار انجام میشود. همین وابستگی روزمره، تلفن همراه را به یکی از مهمترین بسترهای کلاهبرداری اینترنتی تبدیل کرده است.
کلاهبردار برای دسترسی به حساب بانکی قربانی، الزاماً هکری حرفهای نیست که ساعتها پشت رایانه بنشیند و رمز حساب را پیدا کند. گاهی طراحی یک پیامک، ساخت صفحهای شبیه سایت اصلی یا جا زدن خود به جای فردی مورد اعتماد، برای شروع یک سرقت کافی است.
رئیس پلیس فتا فراجا در مهرماه ۱۴۰۴ اعلام کرد کلاهبرداری اینترنتی همچنان در صدر جرایم فضای مجازی قرار دارد. به گفته سردار وحید مجید، ۴۰ درصد از کل پروندههای سایبری در ششماهه نخست سال ۱۴۰۴ به کلاهبرداری اینترنتی مربوط بوده است. پلیس فتا در همین بازه نیز از مسدودسازی ۳۸۰ میلیارد تومان از وجوه سرقتشده خبر داد.
این ارقام فقط چند عدد بزرگ نیستند؛ پشت هر پرونده، فردی قرار دارد که ممکن است پسانداز، درآمد ماهانه یا سرمایه کنارگذاشتهشده برای خرید خانه، درمان یا تحصیل فرزندش را از دست داده باشد.
کلاهبردار ابتدا پول را هدف نمیگیرد؛ احساسات را نشانه میرود
«ابلاغیه جدید برای شما صادر شد. برای مشاهده روی لینک زیر کلیک کنید»، «یارانه معیشتی شما نیاز به تأیید دارد»، «مرسوله شما به دلیل نقص آدرس قابل تحویل نیست» و حتی «مامان، گوشیام خراب شده، این شماره جدیدمه؛ فوری پول لازم دارم»؛ اینها نمونههایی از پیامهایی هستند که ممکن است در نگاه اول کاملاً عادی به نظر برسند.
مشکل اینجاست که محتوای پیام میتواند با یکی از اتفاقهای واقعی زندگی ما همخوان باشد. شاید واقعاً منتظر یک بسته باشیم، احتمال بدهیم ابلاغیهای برایمان صادر شده یا فرزندمان به پول نیاز داشته باشد. همین آشنایی و طبیعی جلوهکردن ماجرا، کار کلاهبردار را آسان میکند.
مجرمان سایبری معمولاً تلاش نمیکنند ادعایی کاملاً غیرقابلباور مطرح کنند. آنها ابتدا یک موقعیت آشنا میسازند و سپس عنصر مهمی به آن اضافه میکنند: عجله.
حساب شما در معرض خطر است.
فقط تا امشب فرصت دارید.
اگر همین حالا پرداخت نکنید، سفارش لغو میشود.
اگر وارد سامانه نشوید، یارانهتان قطع خواهد شد.
فرزندتان همین حالا به پول نیاز دارد.
وقتی ترس یا نگرانی وارد ماجرا میشود، فرصت فکرکردن کاهش پیدا میکند و فرد ممکن است بدون بررسی، تصمیمی سریع بگیرد. پلیس نیز درباره ارسال پیامهای جعلی حاوی لینک دانلود بدافزار با عناوینی مانند «شکایت علیه شما» و «دریافت یارانه معیشتی» هشدار داده است.
بنابراین ماجرا فقط به این خلاصه نمیشود که فردی روی یک لینک اشتباه کلیک کرده است؛ مجرم تلاش میکند یک موضوع روزمره را به موقعیتی اضطراری تبدیل کند.
ابلاغیه قضایی؛ پیامکی که نگرانی ایجاد میکند
یکی از شگردهایی که طی سالهای اخیر بارها درباره آن هشدار داده شده، ارسال پیامکهایی با عنوان ابلاغیه قضایی است. متن پیام معمولاً کوتاه است و از مخاطب میخواهد برای مشاهده ابلاغیه روی لینکی کلیک کند.
حتی فردی که هیچ پروندهای ندارد ممکن است با دیدن چنین پیامی نگران شود و با خود بگوید: «نکند اشتباهی رخ داده است؟» همین نگرانی میتواند او را به سمت لینک هدایت کند؛ همان نقطهای که کلاهبردار به آن نیاز دارد.
رئیس پلیس فتا فراجا، لینکهای جعلی حاوی بدافزار با عنوانهایی مانند «شکایت علیه فرد» را از جمله شگردهای مورد استفاده مجرمان سایبری معرفی کرده است. نکته مهم این است که ظاهر پیام یا صفحه اینترنتی، بهتنهایی سند اعتبار آن نیست.
اگر پیام غیرمنتظرهای درباره یک خدمت دولتی، قضایی یا بانکی دریافت شد، بهتر است به جای استفاده از لینک داخل پیام، کاربر شخصاً از مسیر رسمی وارد سامانه مربوط شود.
وعده «سه میلیون تومان»؛ وقتی خبر خوش هم به دام تبدیل میشود
کلاهبرداری همیشه با ترساندن مخاطب انجام نمیشود. گاهی مجرم با وعده دریافت پول و یک خبر خوش وارد میشود: «قرار است مبلغی به حساب شما واریز شود.»
در دی ۱۴۰۴، پلیس فتا درباره انتشار پیامها و لینکهای جعلی با عنوان «طرح نقدینگی ۳ میلیون تومانی» هشدار داد. این پیامها به رئیسجمهور منتسب شده بود، اما پلیس تأکید کرد چنین طرحی منبع رسمی ندارد و با هدف کلاهبرداری سایبری منتشر شده است.
به گفته پلیس، کلیک روی لینکهای همراه این پیامها میتوانست زمینه نصب بدافزار و دسترسی مجرمان به اطلاعات شخصی و بانکی کاربران را فراهم کند.
ماجرا فقط به وعده دریافت سه میلیون تومان محدود نمیشود. در اردیبهشت ۱۴۰۴ نیز پیامکی با عنوان «قطع یارانه» منتشر شد. رئیس پلیس فتا تهران بزرگ اعلام کرد این پیامها جعلی هستند و لینکی که برای «اعتراض به قطع یارانه» ارسال میشود، آلوده است و میتواند زمینه سرقت اطلاعات و موجودی حساب را فراهم کند.
این شگرد از دو نقطه حساس استفاده میکند: یک بار با وعده دریافت پول جدید و بار دیگر با ترساندن مخاطب از قطع یارانه. در هر دو حالت، هدف این است که فرد بدون بررسی کافی روی لینک ارسالشده کلیک کند.
یک قاعده ساده باید به همه اعضای خانواده آموزش داده شود: اگر پیامکی درباره یارانه، کالابرگ یا دریافت پول ارسال شد و از شما خواست روی لینکی کلیک کنید، همانجا مکث کنید. اخبار مربوط به خدمات حمایتی را از مسیرهای رسمی بررسی کنید، نه از لینکی که یک شماره ناشناس فرستاده است.
کلاهبرداران معمولاً اخبار روز را دنبال میکنند و هر موضوعی که مردم منتظر شنیدن آن هستند، ممکن است روز بعد به عنوان یک پیامک جعلی مورد استفاده قرار گیرد.
حتی مناسبتهای مذهبی هم میتوانند ابزار فریب باشند
یکی از نمونههای قابل توجه در سال ۱۴۰۴، کلاهبرداری با عنوان پرداخت اینترنتی فطریه بود.
رئیس پلیس فتا تهران بزرگ اعلام کرد فردی با ارسال پیامک جعلی درباره پرداخت فطریه، کاربران را به یک لینک آلوده هدایت کرده و در نهایت از بیش از ۲۹ شاکی، حدود ۲۰ میلیارد ریال کلاهبرداری شده است.
این پرونده نشان میدهد کلاهبردار فقط از عنوانهای ترسناک استفاده نمیکند؛ او میتواند از اعتماد مردم، مناسبتهای مذهبی، نیازهای روزمره یا عادتهای خانوادگی نیز بهره بگیرد. هر چیزی که برای ما آشنا و قابل اعتماد باشد، در صورت سوءاستفاده میتواند به ابزاری برای فریب تبدیل شود.
تماس تلفنی با ادعای بانک؛ درخواست اطلاعاتی که نباید پذیرفت
یکی دیگر از سناریوهای رایج، تماس تلفنی درباره حساب بانکی است. تماسگیرنده با لحنی رسمی اعلام میکند: «یک تراکنش مشکوک روی حساب شما انجام شده است.» برای واقعیتر جلوهدادن تماس، ممکن است اطلاعاتی درباره فرد نیز در اختیار داشته باشد و سپس راهحلی پیشنهاد کند: «برای جلوگیری از برداشت، باید حساب را ایمن کنیم.»
از همین نقطه، درخواست اطلاعات حساس آغاز میشود؛ شماره کارت، رمز، کد تأیید یا ورود به یک صفحه اینترنتی. اما یک اصل ساده باید برای همه اعضای خانواده روشن باشد: کد تأیید پیامکی، رمز ورود و اطلاعات محرمانه بانکی نباید در اختیار فرد ناشناس قرار گیرد.
اگر تماس واقعاً از سوی بانک باشد، میتوان تماس را قطع کرد و سپس از طریق شماره رسمی بانک موضوع را پیگیری کرد. همین اقدام ساده میتواند مانع یک خسارت جدی شود.
شماره آشنا همیشه به معنای فرد آشنا نیست
بسیاری از افراد وقتی نام یک سازمان یا فرد آشنا را روی صفحه تلفن میبینند، ناخودآگاه احساس امنیت میکنند؛ اما در ارتباطات دیجیتال، ظاهر تماس یا پیام همیشه قابل اعتماد نیست.
پلیس فتا در فروردین ۱۴۰۵ هشدار داد که مجرمان با دسترسی به حساب پیامرسان افراد، از فهرست مخاطبان آنها استفاده میکنند و سپس با پیامهایی مانند «کمک مالی لازم دارم» سراغ دوستان و اعضای خانواده میروند.
در چنین شرایطی ممکن است پیام واقعاً از حساب کاربری همان فرد ارسال شده باشد، اما شخصی که پشت حساب قرار دارد، صاحب اصلی آن نباشد. به همین دلیل، هنگام مطرحشدن درخواست پول یا اطلاعات بانکی، نباید فقط به شمارهای که روی صفحه گوشی دیده میشود تکیه کرد.
پلیس فتا در هشدارهای جدید خود تأکید کرده است که در صورت دریافت چنین درخواستهایی از آشنایان، نباید تحت تأثیر فوریت و احساسات قرار گرفت و باید موضوع را از طریق تماس مستقیم راستیآزمایی کرد. برای موارد مشکوک نیز مرکز فوریتهای سایبری پلیس فتا با شماره ۰۹۶۳۸۰ معرفی شده است.
خرید اینترنتی؛ جایی که بیعانه میتواند دردسرساز شود
بخشی از کلاهبرداریها در خریدوفروش اینترنتی رخ میدهد. کالایی با قیمت مناسب آگهی شده، فروشنده میگوید مشتری زیاد است و اگر خریدار واقعاً قصد خرید دارد، باید همان لحظه بیعانه بپردازد. گاهی نیز برای دریافت یا رزرو کالا، درخواست کارتبهکارت مطرح میشود.
پلتفرم دیوار نیز در صفحه هشدارهای خود درباره کلاهبرداری، از دریافت کد تأیید حساب، کارتبهکارتکردن بیعانه و روشهای مختلف بازارگرمی برای وادارکردن خریدار به پرداخت پول به عنوان شگردهای مورد استفاده کلاهبرداران نام برده است.
دیدگاهها
ارسال نظر