بررسی آگهیهای اجاره آپارتمان در مناطق ۲، ۴، ۵ و ۲۲ تهران نشان میدهد بازار اجاره همچنان با فاصله قابل توجه میان محلهها مواجه است؛ در نمونههای بررسیشده، میانگین ودیعه حدود یک میلیارد و ۵۸۰ میلیون تومان و میانگین اجاره ماهانه حدود ۲۴.۵ میلیون تومان بوده، در حالی که برخی آگهیها تا ۲.۶ میلیارد تومان ودیعه و ۱۰۵ میلیون تومان اجاره ماهانه را طلب میکنند.
وزارت راه و شهرسازی برای جلوگیری از حذف متقاضیان کمدرآمد از طرحهای حمایتی مسکن، پرداخت وام قرضالحسنه تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان را برای دهکهای یک تا چهار در دستور کار قرار داده است؛ تسهیلاتی که قرار است به تأمین آورده متقاضیان و تکمیل پروژههای دارای پیشرفت بالا کمک کند. همزمان، برای پروژههایی که بیش از ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارند، وام ۲۰۰ میلیون تومانی نیز در نظر گرفته شده است.
بازار مسکن در حالی به نیمه دوم سال نزدیک میشود که به گفته رئیس اتحادیه مشاوران املاک تهران، فعلاً خبری از ظرفیت لازم برای یک جهش دوباره قیمتها نیست. کاهش قدرت خرید خانوارها، رشد نامتناسب درآمدها با قیمت مسکن و افت معاملات باعث شده بازار در رکود معاملاتی باقی بماند و پیشبینی شود تا پایان سال، قیمتها در صورت نبود شوک اقتصادی یا سیاسی جدید، با ثبات نسبی همراه باشند. با این حال، هر تغییر جدی در بازار ارز، انرژی یا سیاستهای اقتصادی میتواند این معادله را تغییر دهد.
طرح «خانهریز» شهرداری تهران وارد مرحله تازهای شده و عرضه مرحلهای آن با هدف کنترل سفتهبازی و افزایش شفافیت ادامه دارد؛ بهطوری که تاکنون حدود ۸ هزار و ۸۰۰ خانهریز فروخته شده و سقف خرید برای هر کد ملی نیز ۱۰۰ خانهریز تعیین شده است. حداقل سرمایه مورد نیاز برای ورود به این طرح ۲ میلیون و ۱۹۰ هزار تومان اعلام شده و مسئولان شهرداری وعده دادهاند گزارش پیشرفت فیزیکی و قیمت کارشناسی پروژه را بهصورت ماهانه منتشر کنند. در این میان، نقدشوندگی ۷۲ ساعته، امکان مشارکت تدریجی در پروژههای مسکونی و تأکید شهرداری بر اینکه «خانهریز» پیشفروش مسکن نیست، از مهمترین جزئیات این طرح است.
طرح «خانهریز» شهرداری تهران که با هدف فراهم کردن امکان سرمایهگذاری خرد در بازار مسکن از ۲۰ مرداد آغاز شده، با انتقادهایی درباره میزان اثرگذاری آن بر خانهدار شدن مردم مواجه شده است. منتقدان میگویند خرید سهمهای بسیار کوچک از یک پروژه ساختمانی، اگرچه میتواند به تأمین مالی و افزایش عرضه مسکن کمک کند، اما لزوماً به معنای دسترسی خانوارها به یک واحد مسکونی نیست. در همین حال، پرسشهایی درباره قیمتگذاری، نحوه اجرای پروژه، زمان تحویل، نقدشوندگی سرمایه و نقش بخش خصوصی در این طرح مطرح شده؛ آن هم در شرایطی که برآوردها از کسری حدود ۶ میلیون واحد مسکونی در کشور حکایت دارد.
بازار اجاره مسکن در آستانه ورود به یک مرحله تازه قرار گرفته است؛ وزارت راه و شهرسازی از برنامهریزی برای افزایش ظرفیت مسکن استیجاری در تهران و مشهد خبر داده و پیشبینی کرده سامانه ثبتنام این طرح در هفته دولت دوباره باز شود. در شرایطی که دولت ساخت ۷۵ هزار واحد مسکن استیجاری طی سه سال را هدفگذاری کرده، قرار است حدود ۲۵۰۰ واحد در تهران و مشهد در قالب طرح «آشیان» تأمین شود؛ طرحی که میتواند بخشی از متقاضیان اجارهنشین، بهویژه زوجهای جوان فاقد مسکن، را هدف قرار دهد.
بازار مسکن در حالی همچنان درگیر رکود است که جهش هزینههای ساخت، آسیب به زیرساختها و افزایش قیمت نهادههای ساختمانی، مسیر قیمتها را از معاملات جدا کرده است؛ به گفته رامین گوران، هزینه ساختوساز طی یک سال گذشته بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته و هزینه برخی انشعابات آب، برق و فاضلاب نیز بیش از ۴۰۰ درصد رشد کرده است. در چنین شرایطی، اگرچه مسکن از منظر دلاری همچنان ظرفیت افزایش قیمت دارد، اما افت توان خرید خانوارها اجازه رونق به بازار نمیدهد و احتمال حرکت همزمان قیمتها و رکود، سناریوی غالب بازار مسکن خواهد بود.
صندوق ملی مسکن بار دیگر پرونده ورود سرمایه خارجی به بازار ساختوساز ایران را روی میز گذاشته است؛ مسیری که میتواند بخشی از کمبود منابع مالی و فناوری در پروژههای مسکن را جبران کند، اما تجربه دو دهه گذشته نشان میدهد فاصله میان «مذاکره» و «ساخت واقعی» در ایران بسیار زیاد است. تحریمهای بانکی، دشواری انتقال و بازگشت سرمایه، نوسانات ارزی و ریسکهای سیاسی و حقوقی تاکنون بارها مذاکرات با شرکتهای چینی، کرهای و ترکیهای را از مرحله تفاهم و وعده فراتر نبرده و اکنون باید دید تلاش تازه صندوق ملی مسکن برای جذب سرمایهگذار خارجی میتواند این طلسم را بشکند یا بار دیگر به یک تفاهمنامه دیگر ختم خواهد شد.
در حالی که بازار مسکن این روزها با افزایش تقاضا برای خرید ملک و خانه دوم روبهرو شده، یک صاحبنظر ارشد حوزه مسکن معتقد است آینده قیمتها بیش از هر عامل دیگری به تحولات سیاسی گره خورده است. غلامرضا سلامی با تشریح سه سناریوی پیش روی بازار، تأکید میکند در صورت توافق سیاسی، قیمت مسکن میتواند از سطح فعلی نیز فراتر برود، اما در صورت تداوم درگیریها، بازار بار دیگر وارد رکودی چندساله خواهد شد.
رکود عمیق بازار ساختوساز، حالا به یکی از جدیترین تهدیدها برای معیشت کارگران ساختمانی تبدیل شده است. رئیس انجمن صنفی کارگران ساختمانی گرگان با هشدار نسبت به کاهش شدید پروژههای عمرانی و ساختمانی، از بیکاری گسترده هزاران کارگر خبر داد و از دولت، مجلس و دستگاههای مسئول خواست با رونق ساختوساز، حمایت بیمهای و اجرای پروژههای عمرانی، مانع از تشدید بحران معیشتی این قشر شوند.
